متن اصلی

اگر در زمان اندکی به عقب بازگشته و یک دهه اخیر را به خاطر بیاورید مطمئناً مشکلات سد راه دریافت امواج رادیویی و تلویزیونی و نمایش تصاویری شفاف و به دور از هرگونه نویز و برفک و … اخم کوچکی را بر روی پیشانی شما نمایان می‌سازد (و یا شاید هم موجب خنده شما گردد). درحالی‌که پیشرفت فناوری و پای در میدان گذاشتن شبکه‌های دیجیتال و روش‌های نوین مخابره امواج انقلاب بزرگی را در صنعت رادیو و تلویزیون پدید آورده و امروزه با استفاده از ساده‌ترین تجهیزات ممکن می‌توان به هدف خود با کیفیت قابل قبولی دست پیدا کرد، اما رعایت پیش‌نیازهایی در افزایش این مهم و بهبود وضعیت همچنان تأثیراتی را به خود اختصاص می‌دهند. به خاطر بیاورید که پیش از ورود فناوری شبکه‌های دیجیتال در کشور ایران دریافت امواج به چه صورت انجام می‌پذیرفت؟ صرف نظر از تعداد محدود شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی، مشکلات عظیم دریافت صحیح و بی‌عیب و نقص سیگنال‌های مخابره‌ای عامل اصلی سد کننده نمایش تصاویری صاف و به دور از هرگونه برفک و یا نویزهای ناخواسته بوده‌اند و حتی با وجود رعایت نکات مربوطه و استفاده از آنتن‌های دریافت امواج قدرتمند، باز هم مواردی از قبیل تاری تصاویر، دوگانگی که اصطلاحاً تحت عنوان حالت روح شناخته شده و همچنین عدم هماهنگی صدا و تصویر به دلیل فناوری قدیمی و استفاده از سیگنال‌های آنالوگ کاملاً اجتناب‌ناپذیر می‌باشند؛ اما امروزه و همان‌طور که پیشتر نیز گفته شد به لطف امواج دیجیتال و دریافت‌کننده‌های نوین سیگنال‌های فوق (دستگاه ست تاپ باکس)، تمامی موارد مذکور تا حدود بسیار فراوانی مرتفع گشته و اصلاح برفک تقریباً به فراموشی سپرده شده است.

tv-noise-demonstration

همان‌طور که می‌دانید سیگنال‌های دیجیتال ارسالی از دکل‌ها و یا ماهواره‌های مخابره‌ای مربوطه به لطف برخورداری از مقادیر گسسته و قابلیت استفاده از پروتکل‌های نوین از قدرت بسیار فراتری در انتقال اطلاعات و در مسافت‌های طولانی بهره‌مند بوده و استفاده از ساده‌ترین تجهیزات موجود نظیر آنتن‌های داخلی و … در نمایش تصاویری صاف و شفاف بسیار مثمر الثمر واقع شده و دیگر همانند گذشته استفاده از دستگاه‌های عجیب و غریب نظیر تقویت‌کننده آنتن و … را نیازمند نمی‌باشند، اما با این وجود باز هم فاکتورهای زیادی در دریافت مناسب و مطلوب امواج رادیویی و تلویزیونی و کسب تجربه‌ای ناب و دل‌چسب دخیل هستند که در این مقاله آموزشی کوتاه تعدادی از آن‌ها را با یکدیگر بررسی می‌کنیم.

استفاده از آنتن مناسب

مطمئناً یکی از اصلی‌ترین و اساسی‌ترین عوامل موجود در دریافت امواج رادیویی و تلویزیونی که توجه به آن بر تمامی موارد دیگر مقدم می‌باشد آنتن است. اگر به خاطر داشته باشید آنتن‌های تلویزیونی در حالت کلی در دو دسته آنتن‌های داخلی (یا رومیزی) و آنتن‌های خارجی طبقه‌بندی می‌گردند. آنتن‌های داخلی که طراحی آن‌ها به‌صورت سیار توسعه یافته و قابلیت حمل ساده و قرار دهی در موقعیت مناسب از منزل را برخوردار می‌باشند در مقایسه با آنتن‌های خارجی که همان‌طور که از نام آن‌ها پیداست در خارج از خانه و معمولاً بر روی پشت بام مستقر می‌گردند از قدرت کمتری در دریافت امواج رنج می‌برند. البته منظور نویسنده از سر تیتر فعلی نوع آنتن نمی‌باشد، بلکه محدوده قابل پوشش فاکتوری است که باید به آن توجهی ویژه گردد.

تمامی آنتن‌های رادیویی و تلویزیونی از مسافت محدودی در دریافت امواج مخابره‌ای برخوردار می‌باشند که این مورد بافاصله گرفتن از دکل ارسال‌کننده بیشتر نمود پیدا می‌کند. مطمئناً آنتنی که توانایی پوشش محدوده‌ای به بزرگی 25 کیلومتر را دارا می‌باشد اگر در فاصله 30 کیلومتری از برج مخابره کننده امواج قرار گیرد به‌هیچ‌عنوان سیگنالی را دریافت نمی‌‎کند؛ حتی اگر این فاصله کمتر باشد (به‌عنوان‌مثال 26 کیلومتر)، همچنان دریافت سیگنال با محدودیت‌های شدیدی صورت پذیرفته و مشکلاتی از قبیل قطع یک‌باره صدا یا تصویر و عدم هماهنگی آن‌ها، لگ و استاترهای فراوان و عدم دریافت امواجی مستمر از جمله کوچک‌ترین موارد جهت نگرانی به‌حساب می‌روند؛ بنابراین توجه به آنتن مورد استفاده و محدوده قابل پوشش توسط آن بسیار پر اهمیت می‌باشد.

indoor-outdoor-tv-antenna

یکی دیگر از فاکتورهایی که توجه به آن در هنگام اقدام به خرید آنتن رادیو و تلویزیون ضروری است فرکانس‌‎های قابل پشتیبانی توسط آن می‌باشد. سیگنال‌های مخابره‌ای اطلاعات مربوطه را معمولاً در قالب دو فرکانس VH و UH (به‌عبارتی‌دیگر VHF و UHF) منتقل می‌کنند که استفاده از هر دو آن‌ها ضروری می‌باشد. درحالی‌که بسیاری از شبکه‌های تلویزیونی اغلب از فرکانسی یکسان بهره می‌برند، اما گاهی اوقات برخی از آن‌ها نمونه فرکانس دیگر را به‌منظور دریافت اطلاعات تحت استفاده خود قرار می‌دهند. جمع‌بندی تمامی توضیحات پاراگراف فعلی این است که یک آنتن باید هر دو فرکانس نامبرده را پشتیبانی نماید؛ البته مجدداً ذکر این نکته نیز ضروری است که بسیاری از آنتن‌های نوین و امروزی به‌صورت پیش‌فرض از هر دو فرکانس فوق بهره برده و توجه به این امر آن‌چنان اهمیتی ندارد، اما دانستن آن خالی از لطف نیست.

قرارگیری آنتن در موقعیت مناسب

هر چقدر که تعداد موانع و اجسام قرار گرفته در مسیر آنتن کاهش پیدا کنند، بدون شک دریافت امواج با قدرت بیشتری صورت می‌پذیرد. اگر این مورد را بخواهیم در حالت ایده آل بررسی کنیم گفته می‌شود که باید مسیری مستقیم بین آنتن و دکل مخابره کننده امواج قرار گرفته و هیچ‌گونه جسمی سد راه انتقال اطلاعات قرار نگیرند، اما تحقق این مهم به لطف ساختمان‌های بلند، درخت‌ها، دیوارهای خانه و … در بسیاری از مواقع صورت نمی‌پذیرد (به همین دلیل فرکانس‌های مورد استفاده در قالب نمونه‌های VHF و UHF دسته‌بندی می‌گردند تا با نفوذ از طریق موانع به دستگاه‌های گیرنده منتقل شوند). حال با توجه به این مورد باید سعی شود تا در صورت امکان آنتن را بر روی شیشه و یا با استفاده از یک گیره به نقاطی نزدیک به سقف منزل (بر روی دیوار) قرار دهید. در این حالت دریافت امواج با قدرت بیشتری صورت پذیرفته و تداخلات ایجادی ناشی از موانع و دیگر دستگاه‌های موجود در محیط پیرامون نیز به حداقل ممکن کاهش پیدا می‌کنند.

tv-antenna-on-glass

لازم به ذکر نیست که وسایل معمول موجود در منزل همگی در تغییر قدرت سیگنال دریافتی تأثیرگذار می‌باشند. هر چقدر آنتن تلویزیون در موقعیت‌های عمیق‌تری از منزل قرار گرفته و علاوه بر موانع سد راه مسیر، مکان آن نیز به سطح زمین نزدیک‌تر باشد، جلوگیری از افزایش میزان تداخلات و از بین روی اطلاعات مفید ناشی از نویز و اغتشاش اجتناب‌ناپذیر می‌باشد.

تعیین جهت امواج مخابره‌ای

یکی دیگر از فاکتورهای اساسی در دریافت امواجی صاف و شفاف که توجه به آن کاملاً بدیهی بوده و نیازمند توضیحات فراوانی نمی‌باشد توجه به جهت امواج مخابره‌ای و قرارگیری آنتن در مسیر حرکت امواج می‌باشد. به‌عنوان‌مثال اگر یک دکل در موقعیت شمال شرقی محل زندگی شخصی قرار گرفته است، طبیعتاً قرارگیری آنتن در موقعیت غربی منزل خود می‌تواند عاملی در دریافت نامناسب سیگنال باشد. بنابراین یک فرستنده (دکل) و آنتن (گیرنده) باید در هر دو در مسیر یکدیگر قرار گرفته و جهت آن‌ها نیز به سمت یکدیگر تنظیم شده باشد. درست است که دکل‌های انتقال‌دهنده اطلاعات امواج مربوطه را به‌صورت کروی و 360 درجه مخابره می‌کنند، اما اگر یک آنتن در موقعیت خارج از محدوده قرار گرفته و یا سر آن به سمت جهت مخالف مسیر حرکت باشد مجدداً دریافت سیگنال با قدرت کمتری اتفاق می‌افتد.

tv-antenna-pointing

جهت درک بهتر موضوع فرض کنید که در حال صحبت کردن با شخصی می‌باشید؛ صدا نیز همانند امواج الکترومغناطیس مخابره‌ای از دکل به‌صورت کروی و در تمامی جهات موجود منتقل می‌شود. این بدان معنی است که اگر شما به‌صورت مستقیم در جلوی فرد قرار گرفته و یا پشت سر وی به ایستید، صدای او همچنان به گوش شما رسیده و می‌توانید ارتباط مناسب را برقرار کنید، اما مطمئناً کیفیت صدای انتقالی هنگامی‌که مستقیماً در جلوی فرد قرار گرفته‌اید، با هنگامی‌که در پشت سر او قرار دارید متفاوت می‌باشد.

استفاده از آنتن‌های بیرونی

اگر تمامی نکات مطرح شده تا به اکنون را رعایت کرده، ولی همچنان دریافت سیگنال با کیفیت ضعیفی صورت می‌پذیرد دیگر وقت آن رسیده است تا مقداری بودجه خود را افزایش داده و به خرید یک آنتن بیرونی اقدام کنید. آنتن‌های نامبرده که با بهره‌مندی از سخت‌افزارهای قدرتمند‌تر توانایی فراتری را در پذیرش امواج از خود نشان داده و علاوه بر آن نوع طراحی و نصب آن‌ها در موقعیت بیرون از منزل (به‌عنوان‌مثال پشت بام)، معمولاً موانع کمتری را نیز سد راه خود مشاهده می‌کنند، به‌تنهایی می‌توانند تغییرات هنگفتی را در نحوه دریافت امواج مخابره‌ای ایجاد کنند. انعطاف‌پذیری آنتن‌های مذکور به فرد این اجازه را می‌دهند تا تنظیم آن‌ها را با دقت بیشتری انجام داده و میزان تداخلات موجود را به حداقل ممکن کاهش دهد. مطمئناً تعیین جهت یک آنتن قرار گرفته بر روی پشت بام و یا تغییر موقعیت آن در مقایسه با زمانی که آنتن در منزل قرار گرفته است با سهولت بیشتری صورت می‌پذیرد. در این حالت باید دقت شود که تا حد امکان آنتن را در موقعیت‌هایی بالاتر از سطح زمین قرار داده و تمامی نکات پیشتر نامبرده مبنی بر استفاده از نمونه آنتن مناسب و مسیر حرکت امواج را نیز مدنظر قرار دهید.

outdoor-tv-antenna

استفاده از آنتن‌های دارنده سخت‌افزار تقویت‌کننده امواج

اگر منزل فردی از دکل مخابره کننده امواج فاصله زیادی داشته و با وجود رعایت نکات فوق همچنان قدرت ضعیفی را در دریافت امواج مشاهده می‌کند استفاده از نمونه آنتن‌های بیرونی دارای بخش تقویت‌کننده امواج که تحت عنوان بوستر نیز شناخته می‌شوند می‌توانند کمک شایانی به فزونی قدرت سیگنال کنند. تقویت‌کننده قرار گرفته در بطن آنتن‌های اشاره شده با تقویت محدوده تحت پوشش گیرنده (آنتن) و افزایش مسافت دریافتی، در فزونی به دام اندازی امواج بسیار مثمر الثمر واقع می‌شوند. به‌عنوان‌مثال یک آنتن که در حالت معمولی محدوده‌ای به بزرگی 25 کیلومتر را پوشش می‌دهد با استفاده از یک تقویت‌کننده می‌تواند بزرگی خود را به 30 کیلومتر و یا بیشتر افزایش دهد.

البته ذکر این نکته نیز ضروری است که درصورتی‌که منزل فردی در مسیر حرکت امواج قرار داشته و آنتن مورد استفاده نیز به‌تنهایی قابلیت پوشش محدوده مربوطه را دارا می‌باشد، استفاده از تقویت‌کننده نه تنها تأثیری را از خود بروز نداده، بلکه با افزایش توان سیگنال دریافتی در ظهور مشکلات گوناگون دیگری مزید بر علت می‌شود؛ بنابراین استفاده از تقویت‌کننده امواج باید در صورت نیاز انجام پذیرد.

استفاده از سخت‌افزارهای پیش تقویت‌کننده امواج

یکی دیگر از فاکتورهای دخیل در نمایش تصاویری صاف و شفاف و به دور از هرگونه نویز و اختلال طول سیم مورد استفاده به‌منظور انتقال اطلاعات دریافتی از آنتن به دستگاه گیرنده می‌باشد. همان‌طور که می‌دانید یک آنتن تلویزیون با استفاده از رابطی تحت عنوان کابل هم‌محور یا به‌عبارتی‌دیگر کواکسیال (Coaxial) به سخت‌افزار گیرنده دیجیتال متصل می‌شود. حال هر چقدر که طول کابل نامبرده افزایش پیدا کند، میزان از بین روی اطلاعات منتقله از طریق آن نیز افزایش یافته و تا زمانی که امواج به دستگاه گیرنده ورود پیدا کنند، ممکن است از هیچ‌گونه اطلاعات مهم و اساسی جهت نمایش تصویر و یا پخش صوت برخوردار نباشند. بنابراین با توجه به این مهم و فایق آمدن بر مشکل باید یا طول سیم رابط را کوتاه‌تر نموده و یا استفاده از دستگاه‌های پیش تقویت‌کننده امواج را در دستور کار خود قرار داد.

coaxial-port

 سخت‌افزارهای نامبرده با دریافت امواج توسط آنتن، ابتدا به تقویت آن پرداخته و سپس به انتقال اطلاعات قدرت یافته از طریق سیم رابط به دستگاه گیرنده مبادرت می‌ورزند. این نکته را دقت داشته باشید که عملکرد سخت‌افزارهای پیش تقویت‌کننده امواج دریافتی در مقایسه با نمونه دیگر خود یعنی تقویت‌کننده امواج کاملاً متفاوت می‌باشد. علاوه بر آن ذکر این نکته نیز ضروری است که بسیاری از آنتن‌های بیرونی بخش نامبرده را در بطن خود قرار داده و تهیه و خرید نمونه‌های خروجی ضروری نمی‌باشد (آنتن خود از واحد پیش تقویت‌کننده امواج برخوردار می‌باشد).